Organizacja wystaw w bibliotece

Wystawy to najbardziej popularne formy poglądowe pracy z użytkownikiem w bibliotece. Wystawa zgodnie z Wielkim słownikiem języka polskiego PAN to „zbiór określonych przedmiotów przedstawiony do oglądania w wyznaczonym specjalnie miejscu”. Wystawiennictwo jest umiejętnością projektowania, organizowania i urządzania wystaw.

Przedstawione przeze mnie zasady organizowania wystaw są takie same, niezależnie od rodzajów eksponatów. Mogą to być wystawy książek lub utworów artystycznych.

Typy wystaw:

wystawy nowości wydawniczych, popularyzujące publikacje bieżąco wpływające do biblioteki,
wystawy okolicznościowe nawiązujące do rocznic, jubileuszów lub organizowane jako uzupełnienie imprez bibliotecznych (często nazywane tematycznymi) poświęcone jednemu zagadnieniu. Ekspozycja ta zazwyczaj obejmuje od kilkunastu do kilkudziesięciu eksponatów tematycznie ze sobą związanych,
wystawy problemowe, obrazujące historię i stan określonej dziedziny wiedzy, kulturę narodu, regionu, epoki. Pod względem rozmiarów, należą do dużych wystaw, dlatego organizowane są rzadziej i raczej przez większe biblioteki.

Cele organizowania wystaw:

zapoznać czytelników z nowościami biblioteki,
przedstawić sylwetkę i dorobek wybranego pisarza,
zwrócić uwagę na przypadającą rocznicę, przygotować uczniów do wycieczek, olimpiad, konkursów,
zainteresować wybranym zagadnieniem,
zaprezentować twórczość artystyczną.

Adresaci wystawy

Adresaci wystawy determinują rozmiar i charakter planowanej ekspozycji. Chodzi tu głównie o uwzględnienie możliwości percepcyjnych odbiorców. I tak np. na wystawach adresowanych do najmłodszych umieszcza się nie więcej niż 10 książek, a do nieco starszych czytelników (z klas III-V) od 15.

Temat wystawy

Temat wystawy wyrażony w haśle głównym i hasłach poszczególnych działów, powinien być adekwatny do założonych celów i precyzyjnie sformułowany. Może go stanowić trafnie dobrany, możliwie zwięzły i niezbyt długi tytuł wystawy. Tekst tytułu opracowuje zwykle autor scenariusza. Może nim też być krótkie hasło lub odpowiednio dobrany cytat np. z dzieł klasyków lub z wypowiedzi wybitnych osobistości. Należy wówczas pamiętać o podaniu źródła, z którego dany cytat pochodzi. Atrakcyjne bywają tytuły wyrażone w formie pytania. Tytuł lub hasło wystawy najczęściej umieszcza się na planszy lub plakacie ponad eksponatami.

Wykaz eksponatów

Warto ograniczyć do niewielkiej liczby dobrze dobranych i pięknie wydanych książek na rzecz pozaksiążkowych źródeł informacji. Zgromadzenie obok siebie znacznej ilości książek nieuchronnie prowadzi do monotonii. Można jej zapobiec poprzez zróżnicowanie eksponatów i zastosowanie wspomagających form wizualno-słuchowych: obwoluty nagrań płytowych, ilustracje, fragmenty filmów, recenzje, fotografie, wykresy.

Układ eksponatów

Należy z góry przemyśleć tak, aby był logiczny, jasny i zgodny z celem wystawy. Struktura mniejszej ekspozycji powinna umożliwiać zwiedzającym samodzielne zorientowanie się w jej całości, natomiast duże wystawy biblioteczne wymagają objaśniania. W bibliotekach szkolnych do oprowadzania zwiedzających i komentowania dużej wystawy często przygotowuje się starszych uczniów – członków klubu miłośników książek.

W ekspozycjach materiałów bibliotecznych najczęściej stosuje się jeden z następujących układów:

chronologiczny, polegający na ustawieniu eksponatów w kolejności ich powstania lub według czasu akcji,
zagadnieniowy, problemowy, polegający na wyodrębnieniu w ramach tematu głównego kilku podtematów szczegółowych,
formalny, dzielący eksponaty że względu na ich cechy formalno-wydawnicze, czyli na książki, czasopisma, wycinki prasowe, materiały audiowizualne, ilustracje itp.

Książki dla najmłodszych czytelników układa się według poziomów, dla dzieci starszych i młodzieży szkolnej – raczej problemowo lub chronologicznie.

Oprawa plastyczna i muzyczna

Łączy wszystkie elementy wystawy w jednolitą całość artystyczną i dlatego trzeba na nią zwrócić szczególną uwagę. Zwłaszcza, że tak jak każda inna forma popularyzacji wizualnej czytelnictwa, wystawa biblioteczna jest jednym ze środków oddziaływania estetycznego i budzenia wrażliwości uczniów na piękno. Oprawa plastyczna pełni też funkcję propagowania samej wystawy, ma ona przyciągnąć widza i zwrócić jego uwagę na eksponaty.

Etapy realizacji wystaw:

powołanie zespołu zadaniowego,
wybór kuratora wystawy,
określenie terminu wernisażu i czasu trwania wystawy, (2-4 tygodnie),
uzyskanie pisemnych zgód na wykorzystanie eksponatów (prawa autorskie),
sformułowanie tytułu wystawy,
podpisanie umowy na organizację wystawy,
sporządzenie listy zaproszonych gości na wernisaż,
przygotowanie informacji i umieszczenie informacji o wystawie na stronie internetowej, w mediach społecznościowych i mediach lokalnych,
zredagowanie i wysłanie zaproszeń (drogą pocztową, elektroniczną, informacja na stronie szkoły/biblioteki.
opracowanie plakatu,
opracowanie i wydrukowanie folderów,
rozmieszczenie eksponatów w sali wystawowej,
umieszczenie podpisów pod eksponatami,
przygotowanie oprawy plastycznej, muzycznej,
zorganizowanie wernisażu (ok. 1 godziny, część wprowadzająca 10 min., wystąpienia zaproszonych gości, poczęstunek),
fotografowanie, nakręcanie filmów podczas trwania wernisażu i udostępnianie ich w mediach społecznościowych.
zachęcanie odwiedzających do wpisywania się w księdze gości.
opracowanie i wysłanie materiałów po zakończonym wernisażu do mediów społecznościowych, prasy lokalnej (tekst, zdjęcia),
zorganizowanie imprez towarzyszących (prelekcje, lekcje biblioteczne, konkursy).
podsumowanie i podziękowanie wszystkim zaangażowanym.

Wystawy mogą wspierać wydarzenia i akcje biblioteczne, takie jak Narodowe Czytanie, Tydzień Bibliotek, Dzień Bezpiecznego Internetu, Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego i inne.