Jak dobrze żyć w cyfrowym świecie? Porady nauczyciela bibliotekarza z nauczania higieny cyfrowej

Higiena cyfrowa to ważny temat dla nas wszystkich, zwłaszcza dla nauczycieli i bibliotekarzy, którzy kształtują nawyki i świadomość uczniów w erze cyfrowej. Dzięki niej uczymy się bezpiecznego, odpowiedzialnego i efektywnego korzystania z technologii, zarządzania czasem, a także zwracania uwagi na ochronę prywatności i  dbałości o zdrowie psychiczne.

Od kilku lat prowadzę zajęcia na temat bezpiecznego korzystania z Internetu i nowych technologii. Rozpoczynałam od opracowania dla siebie i dla moich podopiecznych zasad netykiety, czyli internetowej etykiety. Dziwna moc sprawia, że uważamy świat on-line za jakiś odrębny twór i budujemy tam inny, często gorszy, obraz siebie, pozbawiony kultury i hamulców. Każdy, komu zdarza się śledzić wypowiedzi na forach internetowych, pod filmami i postami, mógłby to potwierdzić.

Bardzo istotna okazuje się dbałość o higienę mózgu, która pozwoli nam zachować równowagę pomiędzy życiem offline i online. To narzędzie do obrony przed wirusami i bakteriami świata cyfrowego, takimi jak uzależnienia cyfrowe, zakupoholizm internetowy, scrollowanie bez celu.

Początkowo zajęcia o higienie cyfrowej prowadziłam dla najmłodszych użytkowników cyfrowego świata. Doszłam jednak do wniosku, że to my – pokolenie ludzi, którzy nie mieli w dzieciństwie kontaktu z globalną siecią, najbardziej się w nim zatracamy. Nikt nam nie pokazał, jak mądrze korzystać z nowych technologii, jak  nie poddać się uzależnieniu od mediów społecznościowych lub internetowych zakupów. Uznałam, że dla wypełnienia tej luki to nam, pokoleniom w średnim wieku „X” i „Y”, niezbędna jest wiedza z zakresu higieny cyfrowej. Wniosek ten był przyczynkiem do przygotowania szkoleń dla rad pedagogicznych i sieci współpracy i samokształcenia, które prowadzimy w naszej Bibliotece.

Aby dobrze uczyć, musimy sami posiąść wiedzę i sprawdzić, czy umiemy wykorzystać ją w codziennym życiu. Mówiąc o zasadach higieny cyfrowej i układaniu zasad korzystania z urządzeń ekranowych musimy zacząć od swoistego rachunku sumienia i odpowiedzieć sobie na szereg  pytań. Jak ja sam radzę sobie w cyfrowym świecie? Czy już nie jestem uzależniony/na? Jakie są zasady korzystania z telefonów, telewizora w moim domu? Po przeprowadzaniu własnej diagnozy będzie nam łatwiej mówić do naszych uczniów co mogą robić, aby dobrze żyć w cyfrowym świecie. Ułatwieniem w naszej pracy będą „teksty źródłowe” do których przeczytania szczerze zachęcam, ponieważ dla mnie były wielkim wsparciem. Polecam przede wszystkim książki pani Magdaleny Bigaj „Wychowanie przy ekranie” i „Twój telefon, twoje zasady”. Pani Magdalena współpracuje z Fundacją „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa”, gdzie wszyscy nauczyciele mogą skorzystać z darmowego programu edukacyjnego zatytułowanego „Lekcje Higieny Cyfrowej”. Lekcje opracowane przez fundację są gotowym materiałem do prowadzenia zajęć. Mogą być również wsparciem całego projektu edukacyjnego. Dla mnie źródła te są ogromnie przydatne w codziennej pracy. Na ich podstawie przygotowałam ofertę zajęć edukacyjnych, które cieszą się dużą popularnością. Ja sama prowadząc zajęcia przekonałam się, jak wiele jest jeszcze do zrobienia w omawianym przeze mnie temacie.

Czas przejść do sedna sprawy i odpowiedzieć sobie na pytanie: dlaczego higiena cyfrowa powinna być ważnym punktem w pracy nauczycieli i nauczycieli bibliotekarzy? Podstawy przybliżę w kilku punktach:

  1. Modelowanie dobrych nawyków:

Nauczyciel jako „mentor” w szkole przestrzega zasad higieny cyfrowej, pokazując młodym ludziom, jak bezpiecznie i odpowiedzialnie korzystać z urządzeń cyfrowych.

  1. Edukacja i świadomość:

Uświadamianie uczniów w zakresie higieny cyfrowej otwiera im drogę do samoświadomości. Poznanie zasad jest przecież niezbędne do ich przestrzegania.

  1. Poprawa koncentracji i jakości snu:

Wiele godzin w ciągu dnia spędzonych przed ekranem negatywnie wpływa na zdrowie psychiczne i fizyczne, dlatego ważne jest, aby wskazywać dzieciom i młodzieży konieczność ograniczenia czasu przy urządzeniach ekranowych.

  1. Ochrona danych osobowych:

Wiedza, jak bezpiecznie korzystać z kont online i jak unikać phishingu, jest dziś potrzebna wszystkim, ponieważ przestępcy Internetowi działają coraz aktywniej, wykorzystując przy tym bardzo umiejętnie sztuczną inteligencję.

  1. Unikanie cyberprzemocy i mobbingu:

Cyberprzemoc i hejt w sieci to zjawiska, które niszczą młode pokolenia, dlatego wszyscy, nie tylko my – nauczyciele, powinniśmy walczyć z przestępczością w Internecie i obejmować ochroną ofiary tych przestępstw. Ważne jest także umiejętne rozpoznawanie takich sytuacji i odpowiednie reagowanie.

  1. Wspólne tworzenie, wprowadzanie i promowanie zasad ekranowych takich jak:
  • Ustalanie granic czasowych: wyznaczenie konkretnych godzin na korzystanie z urządzeń cyfrowych.
  • Strefy wolne od technologii: wprowadzenie stref w domu i szkole, gdzie nie korzysta się z urządzeń.
  • Cyfrowy detoks: planowanie dni lub godzin bez urządzeń cyfrowych.
  • Dbanie o ergonomię pracy: zadbaj o odpowiednie oświetlenie i ustawienie ekranu.
  • Filtracja treści: wybieranie wartościowych źródeł informacji i ograniczenie treści, które wywołują negatywne emocje.
  • Wyłączenie powiadomień: ograniczenie powiadomień z mediów społecznościowych i innych aplikacji.
  • Używanie silnych i unikalnych haseł: zabezpieczenie kont online.
  • Uaktualnianie oprogramowania i systemów operacyjnych: zapewnienie bezpieczeństwa urządzeń.
  • Uważne korzystanie z mediów społecznościowych: unikanie sharingu wrażliwych informacji i przestrzeganie zasad bezpieczeństwa online.
  • Regularne sprawdzanie, czy urządzenia są chronione oprogramowaniem antywirusowym: zabezpieczenie przed cyberzagrożeniami.

Podsumowując, higiena cyfrowa to nie tylko ochrona przed uzależnieniami od urządzeń ekranowych, ale przede wszystkim dbanie o zdrowie psychiczne i fizyczne. To także kształtowanie zdrowych nawyków w korzystaniu z technologii. Nauczyciele odgrywają kluczową rolę w edukowaniu uczniów w tym zakresie, pomagając im bezpiecznie i świadomie nawigować w cyfrowym świecie.

Przydatne linki:

infografika: zdrowie cyfrowe obraz wygenerowany przez Nano Banana

Autor:
Marta Nachyła
Przynależność:
Biblioteka Pedagogiczna w Radomiu Filia w Zwoleniu
Wydanie:
Horyzonty Biblioteki 3/2026
Polityka cookies i prywatności

Strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celu niezbędnym do prawidłowego działania serwisu, dostosowania strony do indywidualnych preferencji użytkownika oraz statystyk. Wyłączenie zapisywania plików cookies jest możliwe w ustawieniach każdej przeglądarki internetowej, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies należy opuścić stronę.

Zaznacz cookies, które akceptujesz:
Nie wyrażam zgody
Przechodzę do polityki prywatności
Powrót