Oswajanie literatury – o wartości konkursów literackich na przykładzie Konkursów Twórczości Literackiej i „Melodii słów” – Radomskiego Konkursu Recytatorskiego

Kontakt z utworem literackim, podobnie jak z każdym dziełem sztuki, to szansa na poznawanie samego siebie, uświadomienie sobie swoich emocji, zrozumienie emocji innych i kształtowania empatii. Wśród celów konkursów organizowanych wspólnie przez Bibliotekę Pedagogiczną w Radomiu, Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli Wydział w Radomiu, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich Oddział w Radomiu, Stowarzyszenie Nauczycieli Polonistów i Akademię Handlową Nauk Stosowanych w Radomiu jest rozbudzanie świadomości literackiej oraz rozwijanie potrzeb kulturalnych. Dla uczestników literatura staje się narzędziem ekspresji zarówno w przypadku recytacji poezji jak i tworzenia własnego tekstu literackiego.

Konkurs Twórczości Literackiej – od odbiorcy do twórcy

Spośród różnych form literackich uczestnicy konkursu wybierają tę najbardziej dla siebie odpowiednią i, inspirując się cytatem z wiersza wskazanego przez organizatorów twórcy, kreują swój własny utwór. W trzeciej edycji jest to fragment wiersza „Kołysanka”  Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, a oceniając młodych prozaików i poetów jury bierze pod uwagę pomysł, kompozycję, oryginalność, styl, kreatywność i wyobraźnię uczestnika.

W kontekście samodzielnego dziecięcego i młodzieńczego tworzenia Konkurs Twórczości Literackiej stwarza możliwość zaistnienia autorskich utworów dla szerszej publiczności, a uczestnikom daje szansę wystąpienia w roli twórcy. Już znany ze swojego sceptycznego stosunku do konkursów Jacek Wojciechowski zwrócił uwagę, że „w szerokim repertuarze konkursów są ich formy warte wcielenia w życie” i tu wskazał właśnie konkursy literackie, w których uczestnicy mogliby wykazać się twórczo  i za przykład podał napisanie recenzji.

Konkurs Recytatorski – przestrzeń dla żywego słowa

„Melodie Słów- Radomski Konkurs Recytatorski” – nazwa konkursu, będąca swojego rodzaju grą słów, „słowną maskotką” i zgodną radością organizatorów sugeruje, że uczestnicy będą nie tylko prezentować teksty, ale także nadawać im muzyczną, pełną wyrazu interpretację z pauzami i ściszeniami. Literatura zaczyna łączyć się z muzyką, bo recytacja to przecież sztuka wydobywania melodii ze słów. Nie bez znaczenia jest tu także ruch, gest sceniczny wzbogacający ogólny wyraz artystyczny. Uczestnicy mają dowolność w wyborze utworu, choć wybierają z repertuaru dzieł Patrona roku, ogłaszanego za pomocą uchwały przez Sejmik Województwa Mazowieckiego.

W pierwszej edycji literackich zmagań spośród Patronów roku 2024 na potrzeby konkursu został wybrany Zbigniew Herbert, w drugiej – w roku 2025,  była to poezja Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. W poszczególnych etapach uczestnicy mogą dodatkowo zmieniać utwór. Taka swoboda „nieostatecznego wyboru” wzmacnia ich naturalną ciekawość, chęć sprawdzenia się, „poeksperymentowania” z poezją. Sprawia to, że zainteresowanie poezją nie jest krepowane i kojarzone ze szkolnym obowiązkiem. Konkursy recytatorskie stwarzają szansę, aby literatura stała się wyzwaniem, przygodą, którą można kontynuować przez całe życie, co z kolei daje długofalowe korzyści dla rozwoju osobistego.

Wśród celów kształcenia literackiego i kulturowego nauczania języka polskiego dla szkoły podstawowej zapisano te, które wymagają, by uczeń klas IV-VI „odnosił teksty kultury do własnego doświadczenia”, a w klasie VII i VIII „określał w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddał ja refleksji”. Udział w konkursach stwarza możliwość głębszego zrozumienia utworów literackich, kształtuje umiejętności interpretacyjne, wyrażania myśli i emocji przez nie wywołanych, rozwijania indywidualnego gustu i umiejętności krytycznego myślenia. Warto pamiętać, że w toku edukacji polonistycznej uczniowie mają do czynienia z utworami  o wielkim ciężarze egzystencjalnym, w których na przykład kryzys psychiczny czy samobójstwo mogą być odbierane jako styl zachowania, wzór rozwiązania problemu, czy też sposób rozprawienia ze swoimi słabościami. Nawet Magdalena Rembowska-Płuciennik w swoim artykule Bunt czy depresja? Czy literatura w szkole i szkoła w literaturze dostrzegają różnicę? pisze, że „w lekturach szkolnych samobójca wiele autodestrukcją osiąga…”

Obecnie kryzys psychiczny dzieci i młodzieży jest swojego rodzaju znakiem czasu. Problem ten nie dotyczy tylko młodych ludzi, dlatego kształtowanie krytycznego podejścia do chociażby motywów, takich jak wspomniane tu samobójstwa, czy autoagresja, ale też w szerszym znaczeniu – do literatury, jest szczególnie ważne.

Konkurs Twórczości Literackiej  i Melodie Słów – Radomski Konkurs Recytatorski to jedne z nielicznych, cyklicznych konkursów w regionie organizowanych przez pięć różnych instytucji, gdzie w jury zasiadają ich przedstawiciele. To od nich uczniowie otrzymują informacje zwrotne o swoich autorskich utworach i wystąpieniach, co zachęca, prowokuje i  motywuje do podejmowania kolejnych prób twórczych i artystycznych.

obraz wygenerowany przez Nano Banana