Narodowe Czytanie – literatura która łączy ludzi i miejsca.

Narodowe Czytanie od kilkunastu lat zajmuje szczególne miejsce w kalendarzu wydarzeń kulturalnych w Polsce. Inicjatywa objęta Honorowym Patronatem Pary Prezydenckiej przypomina o najwybitniejszych dziełach literatury polskiej, zachęca do sięgania po klasykę oraz pokazuje, że książka nadal potrafi jednoczyć ludzi niezależnie od wieku i wykonywanego zawodu. Z perspektywy uczestników jest to zazwyczaj kilkugodzinne spotkanie z literaturą. Z perspektywy organizatorów – efekt wielu tygodni pracy, licznych rozmów, planowania i współpracy z partnerami.

Narodowe Czytanie od wielu lat wpisuje się w kalendarz wydarzeń organizowanych przez Bibliotekę Pedagogiczną w Radomiu. Każda edycja stanowi efekt współpracy pracowników biblioteki z licznymi partnerami oraz odpowiedź na ideę promowania polskiej literatury w lokalnym środowisku. Ze względu na zakres artykułu skoncentruję się na edycjach z lat 2023–2025, których byłam koordynatorką.

Przygotowania do Narodowego Czytania rozpoczynają się znacznie wcześniej, niż mogłoby się wydawać. Gdy ogłaszany jest utwór danej edycji, rozpoczyna się etap poszukiwania miejsca, które będzie współgrało z charakterem dzieła. Ważnym elementem jest również dobór partnerów wydarzenia oraz stworzenie programu, który zainteresuje zarówno młodzież szkolną, jak i dorosłych uczestników.

Każda edycja wymaga opracowania scenariusza uroczystości, przygotowania materiałów promocyjnych, zaproszeń, kontaktu z mediami, uzgodnienia listy osób czytających, przygotowania wystroju, oprawy technicznej oraz działań edukacyjnych towarzyszących wydarzeniu. Równolegle prowadzone są rozmowy z nauczycielami i dyrektorami szkół, aby zachęcić uczniów do udziału we wspólnym czytaniu.

Istotnym elementem jest także promocja wydarzenia. Informacje publikowane są na stronie internetowej Biblioteki Pedagogicznej, w mediach społecznościowych oraz w regionalnych informatorach kulturalnych. Dzięki temu Narodowe Czytanie dociera nie tylko do stałych czytelników biblioteki, ale również do osób, które na co dzień nie korzystają z jej oferty.

Koordynując przygotowania do Narodowego Czytania w 2023 roku zależało mi, aby edycja miała niepowtarzalny charakter. Powieść Nad Niemnem jest utworem silnie zakorzenionym w krajobrazie, historii i tradycji, dlatego od początku szukałam miejsca, które pozwoliłoby uczestnikom nie tylko wysłuchać fragmentów dzieła Elizy Orzeszkowej, ale również poczuć jego atmosferę. Naturalnym wyborem okazał się zabytkowy dwór w Rzucowie.

Realizacja przedsięwzięcia nie byłaby możliwa bez partnerskiej współpracy z Gminną Biblioteką Publiczną w Borkowicach oraz Fundacją „We Dworze”. Już podczas pierwszych spotkań wspólnie zastanawialiśmy się, jak połączyć promocję czytelnictwa z dziedzictwem kulturowym regionu. Zależało nam, aby wydarzenie nie miało charakteru akademii, lecz otwartego spotkania mieszkańców z literaturą.

Jednym z moich zadań było koordynowanie współpracy pomiędzy partnerami oraz czuwanie nad spójnością całego programu. Wspólnie ustalaliśmy przebieg wydarzenia, kolejność wystąpień, dobór osób czytających oraz działania promocyjne. Każda instytucja wnosiła własne doświadczenia i pomysły, dzięki czemu program stopniowo nabierał ostatecznego kształtu.

Szczególnie cenię sobie współpracę z Fundacją „We Dworze”. Członkowie fundacji doskonale znają historię i potencjał tego wyjątkowego miejsca. Dzięki ich zaangażowaniu mogliśmy wykorzystać walory zabytkowego dworu i otaczającego go parku jako naturalną scenografię wydarzenia. W efekcie przestrzeń stała się integralnym elementem opowieści o świecie przedstawionym w Nad Niemnem. Wielu uczestników podkreślało później, że właśnie miejsce sprawiło, iż odbiór powieści był bardziej emocjonalny i autentyczny.

Równie ważna była współpraca z Gminną Biblioteką Publiczną w Borkowicach. Bibliotekarze znakomicie znają potrzeby lokalnej społeczności i potrafią skutecznie angażować mieszkańców w wydarzenia kulturalne. Wspólnie przygotowaliśmy działania informacyjne, zaproszenia oraz program, który łączył wspólne czytanie z muzyką, historią i aktywnościami dla najmłodszych uczestników.

Przygotowując scenariusz uroczystości zależało mi na stworzeniu programu angażującego odbiorców w różnym wieku. Dlatego wspólne czytanie uzupełniliśmy o koncert uczniów Szkoły Muzycznej I stopnia im. Oskara Kolberga w Ruszkowicach, wykład Roberta Fidosa wójta gminy poświęcony powstańcom styczniowym związanym z gminą Borkowice oraz spektakl Teatru Amatorskiego „Bez Bagażu”. Dla najmłodszych uczestników przygotowano gry i zabawy literackie, dzięki czemu wydarzenie miało charakter rodzinnego, międzypokoleniowego spotkania.

Z perspektywy osoby koordynującej przygotowania największą wartością tego przedsięwzięcia okazała się współpraca. Organizacja Narodowego Czytania pokazała, że sukces takich inicjatyw nie zależy wyłącznie od dobrego scenariusza, ale przede wszystkim od ludzi – ich zaangażowania, otwartości na dialog i gotowości do wspólnego działania. Regularne spotkania, wymiana doświadczeń oraz wzajemne wsparcie pozwoliły stworzyć wydarzenie, które zostało bardzo dobrze przyjęte przez uczestników.

Narodowe Czytanie w Rzucowie utwierdziło mnie w przekonaniu, że biblioteka może być inicjatorem przedsięwzięć wykraczających poza własne mury. Współpraca z biblioteką samorządową, organizacją pozarządową i lokalnymi partnerami pokazała, że wspólne działania pozwalają tworzyć wydarzenia o wysokiej wartości edukacyjnej i kulturalnej. To doświadczenie stało się inspiracją do realizacji kolejnych edycji Narodowego Czytania w nowych, nieoczywistych przestrzeniach regionu.

Kolejna edycja była wyjątkowa przede wszystkim ze względu na miejsce. Narodowe Czytanie „Kordiana” Juliusza Słowackiego odbyło się na Zamku w Szydłowcu we współpracy z Filią Biblioteki Pedagogicznej w Szydłowcu oraz Szydłowieckim Centrum Kultury – Zamek. Zabytkowe wnętrza stworzyły niezwykłą oprawę dla romantycznego dramatu i podkreśliły jego patriotyczny charakter.

Organizacja wydarzenia poza siedzibą biblioteki wiązała się z dodatkowymi wyzwaniami logistycznymi. Konieczne było uzgodnienie harmonogramu z partnerami, przygotowanie przestrzeni dla uczestników, organizacja stanowisk edukacyjnych oraz zapewnienie atrakcji dla najmłodszych. Dzięki zaangażowaniu wszystkich współorganizatorów udało się stworzyć wydarzenie, które przyciągnęło mieszkańców regionu oraz turystów odwiedzających zamek.

Szczególnie bliska mojemu sercu była edycja zorganizowana wspólnie z Muzeum Wsi Radomskiej w 2025 roku. Zabytkowy dwór z Brzeziec okazał się idealnym miejscem do prezentacji poezji Jana Kochanowskiego. W historycznych wnętrzach słowa renesansowego poety nabierały wyjątkowego znaczenia, a atmosfera miejsca sprzyjała skupieniu i refleksji.

Przygotowując program wydarzenia zależało nam, aby uczestnicy mogli nie tylko wysłuchać utworów poety, ale również aktywnie uczestniczyć w spotkaniu. Dlatego oprócz wspólnego czytania zaplanowano warsztaty kaligrafii, podczas których można było poznać dawne techniki pięknego pisania, a także warsztaty „Drugie życie książki”, pokazujące, że wycofane z księgozbiorów publikacje mogą otrzymać nowe, artystyczne życie. Całość uzupełniła oprawa muzyczna, która stworzyła niepowtarzalny klimat wydarzenia.

Osoby uczestniczące w Narodowym Czytaniu widzą przede wszystkim efekt końcowy. Rzadko dostrzegają liczne działania wykonywane wcześniej. Organizacja wydarzenia oznacza dziesiątki rozmów telefonicznych, spotkań organizacyjnych, przygotowywanie harmonogramów, koordynację pracy partnerów, zamawianie materiałów promocyjnych, uzgadnianie szczegółów technicznych oraz przygotowywanie scenariuszy.

Dużą satysfakcję daje obserwowanie, jak z pojedynczego pomysłu powstaje wydarzenie angażujące wiele środowisk. Szczególnie cenne są chwile, gdy uczniowie po zakończeniu uroczystości sięgają po prezentowane utwory lub deklarują, że chcą przeczytać je w całości. To najlepszy dowód na to, że Narodowe Czytanie spełnia swoją rolę jako skuteczne narzędzie promocji czytelnictwa.

Każda z organizowanych edycji pokazała, że sukces przedsięwzięcia zależy od współpracy wielu instytucji. Biblioteka Pedagogiczna w Radomiu od lat buduje relacje z muzeami, szkołami, samorządami oraz instytucjami kultury. Dzięki temu możliwe jest przygotowanie wydarzeń o wysokim poziomie merytorycznym i organizacyjnym. Partnerzy nie tylko udostępniają przestrzeń czy wspierają promocję wydarzenia, ale również współtworzą jego program. To właśnie dzięki takiej współpracy Narodowe Czytanie staje się wydarzeniem otwartym, międzypokoleniowym i atrakcyjnym dla różnych grup odbiorców.

Dla mnie jako bibliotekarki, współorganizatorki i koordynatorki kolejnych edycji największą wartością pozostają spotkania z ludźmi – nauczycielami, uczniami, przedstawicielami instytucji kultury oraz mieszkańcami regionu. Każde wydarzenie jest inne, ale wszystkie mają wspólny cel: pokazać, że klasyczna literatura nie jest zamknięta na kartach szkolnych podręczników, lecz wciąż może inspirować, wzruszać i budować wspólnotę.

Narodowe Czytanie stało się ważnym elementem działalności Biblioteki Pedagogicznej w Radomiu. Z roku na rok wydarzenie rozwija się, zyskując nowych partnerów i uczestników. Wspólna lektura polskiej klasyki udowadnia, że książka nadal potrafi łączyć ludzi, a biblioteka może być miejscem, w którym literatura wychodzi poza swoje tradycyjne ramy i staje się żywym doświadczeniem kulturowym.