Sieć Współpracy i Samokształcenia Nauczycieli Bibliotekarzy z powiatu zwoleńskiego

Doskonalenia zawodowe uważane jest za warunek wszelkich reform i przemian oświatowych. W Polsce odwołuje się w swoich założeniach do edukacji ustawicznej, zwanej też kształceniem przez całe życie, w trakcie którego jego organizatorzy starają się eliminować rozbieżności między teorią i praktyką. Doskonalenie może przebiegać w różnych formach. Szczególnie ważny jest dobór treści doskonalenia do potrzeb konkretnych placówek.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych (Dz. U. 2013 poz. 369) nakreśliło, że jednym z głównych zadań bibliotek pedagogicznych jest organizowanie i prowadzenie wspomagania:

szkół i placówek w realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, w tym w wykorzystywaniu technologii informacyjno-komunikacyjnej,
bibliotek szkolnych, w tym w zakresie organizacji i zarządzania biblioteką szkolną (ust. 2 pkt 2).

Wspomaganie to polega m.in. na: organizowaniu i prowadzeniu sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli, którzy w zorganizowany sposób współpracują ze sobą, w szczególności przez wymianę doświadczeń w celu doskonalenia swojej pracy. Dzięki tej koncepcji możliwe jest odejście od okazjonalnego doskonalenia zawodowego na rzecz uczenia się zespołów i instytucji jako całości. Eksponowane są tutaj metody uczenia wymagające od nauczycieli czynnej postawy, kreatywności, refleksji. Obecnie coraz intensywniej podejmuje się wysiłki w celu stworzenia perspektywy doskonalenia bardziej odpowiadającego współczesnej rzeczywistości.

„Edukacja XXI wieku wymaga nowego typu nauczyciela: twórczego, pełnego inicjatywy optymisty, doskonałego dydaktyka o rzetelnej, szerokiej wiedzy. Nauczyciel przestaje być gotowym źródłem informacji „… staje się przewodnikiem po świecie wiedzy, człowiekiem, który uchyla przed uczniem wielkie wrota do świata wartości, świata idei, postaci, myśli, słów i czynów, świata odkryć naukowych. Mówi: Zapraszam! – Wejdź! Zobacz ile tu bogactwa! Poznaj je! Doświadcz! Przeżyj! I poszukaj czegoś dla siebie.”¹

Nauczyciel od chwili ukończenia studiów nie może zaprzestać doskonalenia zawodowego. Swoje kwalifikacje zawodowe może uaktualniać bądź uzupełniać poprzez uczestnictwo w zorganizowanych formach doskonalenia na terenie szkoły (placówki) oraz w ośrodkach doskonalenia nauczycieli. Wartościową formą doskonalenia zawodowego są sieci współpracy i samokształcenia. Skupiają one nauczycieli danego przedmiotu, np. nauczycieli wychowania fizycznego czy też nauczycieli przedmiotów humanistycznych. Sieć współpracy jest tradycyjną już formą podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej, stanowiącą też forum wymiany doświadczeń i popularyzacji inicjatyw godnych upowszechniania. A cechami właściwie rozumianej sieci współpracy i samokształcenia są:

uczestnictwo dobrowolne i bezinteresowne,
wspólnota celów i zainteresowań oraz współodpowiedzialność wszystkich członków za pracę zespołu,
społeczny charakter zespołu.

Przykładem może być Sieć Współpracy i Samokształcenia Nauczycieli Bibliotekarzy Powiatu Zwoleńskiego, która istnieje już od ponad 23 lat. Została powołana 28 listopada 2001 roku w bibliotece Publicznej Szkoły Podstawowej im. Władysława Jagiełły w Zwoleniu jako Zespół Samokształceniowy Nauczycieli Bibliotekarzy. Stanowi „miniradę” postępu pedagogicznego. Jego członkami są nauczyciele bibliotekarze szkół podstawowych i ponadpodstawowych działających na terenie miasta Zwoleń i powiatu zwoleńskiego oraz Biblioteki Pedagogicznej w Radomiu Filia w Zwoleniu.

Cele i zadania sieci współpracy, to:

wspieranie ustawicznego kształcenia i rozwoju osobistego nauczycieli bibliotekarzy,
doskonalenie warsztatu pracy nauczycieli bibliotekarzy poprzez samokształcenie i wymianę doświadczeń,
wspieranie działań na rzecz podnoszenia jakości pracy bibliotek poprzez: zdobywanie wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych, konfrontację wiedzy z praktyką, wybór najlepszych rozwiązań metodycznych, wykorzystanie wypracowanych metod i form w codziennej pracy, wypracowanie własnych sposobów pracy dydaktycznej i wychowawczej,
kształtowanie umiejętności pracy w zespole, dzielenia się wiedzą, odpowiedzialności za własny rozwój zawodowy,
integracja i aktywizacja środowiska nauczycieli bibliotekarzy,
współpraca w zakresie wzmacniania pozycji bibliotekarza w placówce oraz rangi biblioteki w środowisku lokalnym.

Spotkania nauczycieli bibliotekarzy odbywają się 4 razy w roku szkolnym (2 razy w każdym semestrze), za każdym razem w innej bibliotece. Podczas pierwszego zebrania ustalany jest program pracy na dany rok szkolny. Tematyka wybierana jest w oparciu o propozycje nauczycieli bibliotekarzy i aktualne potrzeby poszczególnych bibliotek oraz środowiska, w którym pracują. Każde spotkanie dokumentuje się w formie listy obecności i krótkiego sprawozdania z jego przebiegu. Pogłębianie specjalistycznej wiedzy zawodowej przez bibliotekarzy obejmuje wiadomości z zakresu bibliotekarstwa, bibliografii, metodyki pracy z czytelnikiem, prawa oświatowego i bibliotecznego, pedagogiki, psychologii itp. W okresie ponad dwudziestoletniego istnienia SWiS nauczyciele omówili: zmiany w przepisach katalogowania i klasyfikowania książek oraz innych dokumentów gromadzonych w bibliotekach, prowadzenie zajęć z edukacji czytelniczej i medialnej, problem komputeryzacji bibliotek, zagadnienia związane z awansem zawodowym nauczycieli bibliotekarzy. Spotkania poświęcone były także literaturze dziecięcej i młodzieżowej planowanej do zakupy w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa – umiejętności oceny nowych utworów literackich oraz doborowi książek do zainteresowań i możliwości ich odbioru przez uczniów. Uczestnicy sieci informowani byli przez bibliotekarzy biblioteki pedagogicznej o zakupie nowości książkowych, filmów i gier edukacyjnych, organizowanych lekcjach bibliotecznych, wydarzeniach kulturalnych, jak również uruchomionych e-usługach. Spotkania te miały szczególne znaczenie dla młodych stażem nauczycieli, wniosły do ich pracy wiele nowego.

Bibliotekarze chętnie dzielą się wiedzą praktyczną, dyskutują o własnym warsztacie pracy, o swoich sukcesach oraz porażkach. Takie dyskusje i warsztaty wnoszą wiele nowego. Są bodźcem do zastosowania nowoczesnych, sprawdzonych i skutecznych metod w pracy poszczególnych bibliotek. Spotkania inspirują do lepszej i efektywniejszej pracy, zachęcają do czytania fachowej literatury i wykorzystania wiedzy w praktyce, a także korzystania z narzędzi informacyjno-komunikacyjnych.

O potrzebie organizowania stałych spotkań świadczy frekwencja i twórczy udział uczestników w pracy samokształceniowej. Nauczyciele bibliotekarze poznają się lepiej, częściej kontaktują i współpracują. Dzięki istnieniu Sieci Współpracy i Samokształcenia dokonała się integracja środowiska nauczycieli bibliotekarzy z terenu powiatu zwoleńskiego. Efekty tego są wymierne w praktycznej działalności bibliotek i podnoszeniu ich wspólnym wysiłkiem na wyższy poziom.

Działalność i rezultaty pracy tej grupy potwierdziły raz jeszcze szczególną rolę samokształcenia w zawodzie bibliotekarskim sformułowaną przez Józefę Kornecką: „Zawód bibliotekarza ma to do siebie, że dokształcać musimy się przez całe życie. Nie znajdujemy w nim nigdy takiej chwili, w której moglibyśmy powiedzieć, że już wszystko objęliśmy zasięgiem naszej wiedzy. Życie idzie ciągle na przód i wymaga, abyśmy mu stale dotrzymywali kroku”.