Czym są fake newsy i dezinformacja?

W dobie nadmiaru informacji codziennie stykamy się z setkami komunikatów, z których nie wszystkie są rzetelne.

Fake news to informacja fałszywa, częściowo fałszywa lub zmanipulowana, którą rozpowszechnia się w taki sposób, aby wprowadzić odbiorcę w błąd. Z kolei dezinformacja to proces, który nie zawsze opiera się na całkowitym kłamstwie – często wykorzystuje ona prawdziwe dane, ale celowo wyrywa je z kontekstu, by wywołać określone emocje lub wpłynąć na postawy społeczne.

To nie tylko kłamstwo – jak działają manipulatorzy?

Twórcy dezinformacji rzadko ograniczają się do prostych nieprawd. Ich siła tkwi w stosowaniu konkretnych technik, takich jak:

• Emocjonalny język i sugestywne obrazy, które mają uśpić naszą czujność.
• Powoływanie się na „autorytet pozorny”, czyli rzekomych ekspertów, anonimowych lekarzy lub instytucje o naukowo brzmiących, ale zmyślonych nazwach.
• Stosowanie sensacyjnych nagłówków (clickbaitów), które mają szokować i przyciągać uwagę.

Dlaczego dezinformacja jest niebezpieczna?

Fake newsy stanowią realne zagrożenie dla jakości informacji i relacji społecznych. Są szczególnie niebezpieczne, ponieważ:

• Rozprzestrzeniają się bardzo szybko i silnie oddziałują na ludzkie emocje.
• Obniżają zaufanie do nauki, mediów i instytucji publicznych.
• W przypadku uczniów mogą prowadzić do utrwalania błędnych przekonań oraz zaniku umiejętności samodzielnej oceny faktów.
• Często celowo polaryzują i dzielą społeczeństwo, wywołując strach lub złość.

Jak rozpoznać fałszywą informację? (Sygnały ostrzegawcze)

Aby nie dać się zmanipulować, warto zwracać uwagę na charakterystyczne cechy tekstów i postów:

1. Brak konkretów: Brak autora, daty publikacji oraz brak linków do badań, raportów czy aktów prawnych.
2. Język alarmistyczny: Stosowanie uogólnień („wszyscy”, „zawsze”) oraz presja czasu („udostępnij, zanim usuną”).
3. Błędy w grafice: Zdjęcia bez źródła, fotomontaże lub wykresy bez opisanych osi i danych.
4. Reakcje w sieci: Duża liczba emocjonalnych ikonek pod postem przy jednoczesnym braku merytorycznych komentarzy.

Najważniejsza zasada

Zawsze pamiętaj, że popularność posta nie jest równoznaczna z wiarygodnością informacji. Pierwszym i najważniejszym krokiem w weryfikacji każdej treści powinno być zawsze sprawdzenie jej źródła.